Khám Phá Chiều Cao Ấn Tượng Của Người Denisovan Thời Kỳ Băng Hà

Trong suốt thời gian qua, những người Denisovan thường chỉ được biết đến thông qua những mẫu di truyền và một vài hóa thạch hạn chế. Tuy nhiên, mới đây, nghiên cứu từ hai hóa thạch được phát hiện tại Đài Loan đã mở ra một cái nhìn mới mẻ về dáng vẻ của họ. Đặc biệt, một số cá thể Denisovan được cho là có kích thước ngoại cỡ, khiến họ trở thành một trong những người cao lớn nhất trong thời kỳ Pleistocene.

Hai hóa thạch có tên gọi Penghu 2 và Penghu 3 được ngư dân tìm thấy trong quá trình nạo vét tại eo biển Penghu, Đài Loan. Cùng với đó, nhiều hóa thạch của động vật trên cạn thời kỳ băng hà cũng được phát hiện. Trong thời kỳ đó, mực nước biển hạ thấp đã tạo ra một vùng đất liền kết nối Đài Loan với lục địa châu Á.

Những mẫu vật này đã được đưa vào bộ sưu tập của Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia, nơi được tài trợ bởi nghệ sĩ Li-Ren Hou. Đến năm 2010, các nhà khoa học đã xác định rằng chúng là hóa thạch của người cổ, với độ tuổi khoảng 45.000 năm.

Penghu 2 đại diện cho phần trên của xương đùi phải, còn Penghu 3 là phần lớn của xương chày phải. Mặc dù không thể phục hồi DNA từ các mẫu vật, các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp phân tích protein để thu thập thông tin.

Cả hai mẫu vật này đều chứa collagen đặc trưng của người Denisovan, không thấy ở Neanderthal hoặc hầu hết người hiện đại. Khi so sánh các trình tự protein với những mẫu Denisovan đã được phát hiện trước đây, như Penghu 1 và Denisova 3 ở Siberia, chúng cho thấy mối liên hệ rõ ràng.

Việc sử dụng protein cổ đại trong nghiên cứu về Denisovan đã chứng minh được tính hiệu quả. Năm 2019, một xương hàm 160.000 năm tuổi được xác định là của Denisovan dựa vào phương pháp này, và gần đây vào năm 2025, một mẫu hàm khác cũng được xác định tương tự.

Sự phát hiện mới này giúp chúng ta hình dung rõ nét hơn về dáng vóc của người Denisovan. Trước đó, một nghiên cứu đã liên hệ hộp sọ Harbin với dòng Denisovan, và hiện tại, hai xương chân từ Penghu được xem như thông tin bổ sung quan trọng về vóc dáng của họ.

Quá trình xác định chiều cao của người Denisovan từ những mảnh xương không hoàn chỉnh là một công việc phức tạp. Đối với Penghu 2, các nhà nghiên cứu đã dùng kích thước và hình dạng xương đùi còn lại để so sánh với các mẫu xương của người cổ đại và hiện đại khác, từ đó tái dựng lại phần bị thiếu. Kết quả cho thấy, xương đùi hoàn chỉnh có thể dài khoảng 49 cm, từ đó ước tính chiều cao cá thể này vào khoảng 176-179 cm, với trọng lượng ước tính khoảng 82,5 kg.

Đối với Penghu 3, mặc dù xương chày bị thiếu phần đầu dưới, các nhà khoa học vẫn ước tính chiều dài có thể đạt khoảng 43 cm. Các phép tính khác nhau cho thấy chiều cao có thể dao động từ 181 cm đến 189,5 cm với trọng lượng khoảng 90,8 kg. Điều này cho thấy mức độ cao gần 1,9 m không phải là kết quả đo lường trực tiếp, mà là kết quả của quá trình tái dựng từ mẫu xương không hoàn chỉnh.

Sự khác biệt này cho thấy cá thể Denisovan tại Penghu có kích thước lớn vượt xa nhiều Homo erectus đã được biết đến, tại Chu Khẩu Điếm, nơi các cá thể này chỉ có chiều cao khoảng 152-157 cm và nặng khoảng 60-63 kg. Trong khi đó, người Denisovan ở Penghu có thể cao hơn 20-30 cm và nặng hơn tương ứng.

Penghu 3 còn gây ấn tượng mạnh với dấu vết từng bị thương. Xương chày có một vết sưng đã lành khoảng 4 cm, cho thấy chấn thương này đã xảy ra đủ lâu trước khi cá thể này qua đời để xương kịp hồi phục.

Tại sao Denisovan lại có kích thước cơ thể lớn như vậy? Kích thước cơ thể lớn thường liên quan đến môi trường lạnh, theo quy tắc Bergmann, quần thể động vật sống trong khí hậu lạnh thường có cơ thể lớn hơn, vì thân hình lớn có khả năng giữ nhiệt tốt hơn.

Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn phù hợp với trường hợp của người Denisovan tại Penghu. Khu vực này nằm ở phía nam và có môi trường ôn hòa hơn so với Siberia hay Tây Tạng, ngay cả trong thời kỳ băng hà.

Điều này dẫn đến giả thuyết rằng, có thể khí hậu lạnh không phải là yếu tố duy nhất tạo nên vóc dáng lớn của Denisovan. Một nghiên cứu đồng vị còn chỉ ra rằng Penghu 3 có thể đã sống trong môi trường đồng cỏ, với chế độ ăn giàu protein động vật, không có dấu vết của nguồn thực phẩm từ biển.

Các nhà khoa học đưa ra khả năng rằng một cơ thể lớn sẽ phù hợp hơn cho việc săn bắt động vật trên cạn. Người Denisovan có thể đã săn các loài động vật to lớn tại khu vực cao nguyên Tây Tạng.

Mặc dù vậy, mọi điều trên vẫn chỉ mới là giả thuyết, do hai hóa thạch này được vớt từ đáy biển chứ không phải khai quật trong một vị trí khảo cổ xác định, khiến việc liên hệ với các công cụ hay nền văn hóa cụ thể là rất khó khăn.

Khám phá gần đây này cũng chỉ đại diện cho một phần rất nhỏ trong bức tranh toàn cảnh về Denisovan. Phân tích di truyền cho thấy nhóm người này có thể có nhiều quần thể khác nhau phân bố rộng khắp. Một tổng quan gần đây đã phát hiện ra tối thiểu ba giai đoạn riêng biệt khi các quần thể Denisovan khác nhau đã lai với người hiện đại.

Các đặc điểm của chân từ người Denisovan cũng rất đáng chú ý. Penghu 2 có nhiều đặc điểm cổ đại, với xương đùi dày và chắc khỏe. Tuy nhiên, mặt sau của xương đùi lại có một gờ phát triển, gọi là pilaster. Tính năng này phổ biến ở một số nhóm Homo sapiens thời kỳ Đồ đá cũ nhưng lại rất hiếm thấy ở xương của người cổ đại.

Có thể đặc điểm này gắn liền với lối sống di chuyển nhiều bằng chân. Nếu Denisovan thực sự đã săn bắt trên các đồng cỏ rộng lớn thì việc di chuyển thường xuyên sẽ tạo ra áp lực cơ học cần thiết cho sự phát triển của chất xương.

Các nhà nghiên cứu cũng đưa ra khả năng gây tranh cãi về việc Denisovan có thể đã lai với người hiện đại, điều này có thể đã làm cho họ có những đặc điểm về hình dạng chân này. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng mạnh mẽ xác thực điều này, vì các mẫu di truyền từ Penghu 2 và Penghu 3 chưa được xác định.

Tuy nhiên, việc lai giống giữa Denisovan và người hiện đại đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu, cho thấy rằng người hiện đại đã từng giao phối với nhiều quần thể Denisovan, để lại dấu vết gene trong các thế hệ hiện nay.

Vào khoảng 45.000 năm trước, khi mà Penghu 3 sống, người hiện đại đã bắt đầu mở rộng ra nhiều nơi ở Á-Âu trong khi Denisovan vẫn tồn tại trên đất châu Á. Thống kê cho thấy những vùng ven biển và thung lũng sông tại Trung Quốc cùng Đông Nam Á đại lục là những khoảng trống lớn trong hồ sơ hóa thạch Denisovan.

Với hai hóa thạch từ đáy biển Đài Loan, mặc dù chỉ lấp đầy một phần nhỏ của bức tranh, nhưng đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong quan niệm về nhóm người ít được biết đến này. Từ những mẫu gene mờ nhạt, giờ đây chúng ta có thể hình dung Denisovan với chiều cao, hình dạng và thể trạng rõ ràng. Có thể thấy rằng họ không chỉ là một nhóm người mà còn là những cá thể mạnh mẽ, có thể đã bước đi trên vùng đất châu Á vào thời kỳ Kỷ Băng hà.