Hành Trình Bảo Tồn Chim Cánh Cụt: Từ Nguy Cơ Đến Giải Pháp Sáng Tạo

Vào cuối thế kỷ 19, một quyết định của chính quyền thị trấn Warrnambool thuộc bang Victoria, Úc đã bất ngờ thay đổi hoàn toàn quy trình tự nhiên nơi đây. Việc xây dựng đê chắn sóng được thực hiện nhằm mục đích giúp tàu thuyền vừa an toàn cập bến vừa bảo vệ hòn đảo Middle khỏi những cơn sóng lớn. Tuy nhiên, điều này đã kéo theo một hệ lụy không ngờ, làm thay đổi quy luật vận chuyển bùn cát tại khu vực, dẫn đến việc tạo thành một dải bãi bồi nối liền đảo Middle với đất liền khi thủy triều rút thấp.

Khoảng cách giữa bờ biển và đảo bây giờ chỉ còn 75m, khiến cho hòn đảo thuần khiết này trở thành một nơi dễ dàng để con người và các loài động vật săn mồi từ đất liền tiếp cận. Đảo Middle trước đây là nơi trú ẩn an toàn cho loài chim cánh cụt tí hon, với chiều cao 33 cm và trọng lượng chỉ 1 kg. Tuy nhiên, từ năm 1999, khi khảo sát cho thấy đàn cánh cụt này từng có số lượng lên đến hơn 500 con, tình hình bắt đầu suy giảm nghiêm trọng.

Cuộc khủng hoảng bắt đầu khi loài cáo đỏ, một sinh vật ngoại lai được đưa vào Úc cho mục đích săn bắn, đã nhanh chóng biến hòn đảo thành bữa tiệc buffet tự do. Cáo đỏ nặng từ 4 đến 8 kg đã không ngần ngại tấn công chim cánh cụt, một loài vật không bay, di chuyển chậm và hoàn toàn không có khả năng chống cự.

Tình hình trở nên tồi tệ khi vào năm 2003, khoảng 100 con chim cánh cụt bị tiêu diệt. Đỉnh điểm vào năm 2005, có tới 268 xác chim được phát hiện chỉ trong một ngày, cho thấy mức độ tàn phá nghiêm trọng. Đến đêm 21 tháng 9 năm 2005, chỉ còn lại vỏn vẹn 4 con chim cánh cụt khỏe mạnh.

Trước tình hình khẩn cấp đó, chính quyền quyết định đưa ra các biện pháp mạnh tay như bắn hạ cáo vào ban đêm và khói các hang cáo trên đất liền. Tuy nhiên, chiến dịch này không đem lại hiệu quả cao, khi chỉ tiêu diệt được 15 con vào năm 2005. Phương pháp này cũng gặp phải nhiều khó khăn về thủ tục và sự phản đối từ cộng đồng.

Sự xuất hiện của các con cáo mới vẫn tiếp diễn, khi nguồn thức ăn cho chúng vẫn còn. Để giải quyết vấn đề, Alan Marsh, một trang trại gia cầm, đã phát hiện ra rằng chó chăn cừu Maremma có thể là một giải pháp đầy hứa hẹn. Sau khi thử nghiệm với chú chó Oddball, chỉ trong 3 tuần, không có con chim cánh cụt nào bị tổn hại, chứng tỏ chó có thể là một biện pháp bảo vệ hiệu quả.

Giống chó Maremma nặng 40 kg được biết đến với khả năng bảo vệ gia súc mà không tấn công các sinh vật nhỏ, nhờ vào bản năng đã được lựa chọn trong hàng trăm năm. Tuy nhiên, chó gác phải trải qua huấn luyện nghiêm ngặt từ khi còn nhỏ, để làm quen với môi trường trên đảo và không gây tổn thương đến chim.

Đối với loài cáo, sự hiện diện của chó, cùng với tiếng sủa và mùi hương của chúng, đã tạo ra một môi trường đe dọa, khiến chúng e ngại và không dám tiến gần. Kết quả thử nghiệm vào năm 2024 cho thấy khu vực có chó Maremma hoạt động giảm thiểu rõ rệt sự xuất hiện của cáo. Nhờ có sự tham gia của những chú chó mới như Tula và Eudy, quần thể chim cánh cụt đã phục hồi với 180 con vào mùa sinh sản 2016-2017.

Tuy nhiên, vào tháng 8 năm 2017, thời tiết xấu đã tạo ra một thách thức mới khi triều cường gây khó khăn trong việc bảo vệ. Một cơn bão đã khiến 142 con chim cánh cụt thiệt mạng do cáo đã bơi qua dải cát trong lúc tìm kiếm thức ăn. Ngay khi các chú chó quay trở lại, tình trạng tàn sát đã lập tức dừng lại.

Câu chuyện bảo tồn này tiếp tục với chiến lược mới là duy trì sự hiện diện của chó quanh năm, nhằm ngăn chặn các tình huống khẩn cấp trong tương lai. Tuy nhiên, sau hai thập kỷ, dự án hiện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức về hạ tầng và sức khỏe của những chú chó. Chính quyền địa phương hiện đang thử nghiệm công nghệ drone và thiết bị giám sát để hỗ trợ công tác bảo tồn, tiếp tục cuộc hành trình bảo vệ loài chim cánh cụt quý giá này.